Kinderboekenschrijfster Hanna Kraan is gisteren overleden in haar woonplaats Rotterdam. Zij is vooral bekend geworden door haar serie boeken over x91De boze heksx92. Deze is verfilmd voor de televisie (Villa Achterwerk, VPRO). Kraan is 64 jaar geworden.

Net als De meester van de zwarte molen (boekbespreking 5, 21-02-2010) is De koning van Katoren, geschreven door Jan Terlouw (15 november 1931), mij voorgelezen door meester Kees. 

Het verhaal begint als de koning van Katoren overlijdt en Stach wordt geboren. Drie dagen na zijn geboorte is baby Stach al wees. Oom Gervaas neemt hem onder zijn hoede en voedt hem op. Een nieuwe koning wordt niet gexefnstalleerd. Er is immers geen troonopvolger. Het land wordt de komende jaren geregeerd door zes mannelijke ministers:

De Seer, minister van Ernst;

Regtoe, minister van Eerlijkheid;

Broeder, minister van Deugd;

Pardoes, minister van IJver;

Walsen, minister van Regelmaat en

Zuiver, minister van Reinheid.

Nu zij aan de macht zijn, hoeft er niet zo nodig een nieuwe koning te komen, vinden de ministers.

Jaren later krijgt oom Gervaas een droom waarin hij ziet dat Stach de nieuwe koning van Katoren is. Gexefnspireerd door die droom, gaat de inmiddels 17-jarige Stach naar de minister van Ernst en vraagt hem wat hij moet doen om de nieuwe koning te worden. De minister van Ernst is niet blij met deze vraag, omdat Stach hiermee indirect impliceert dat hij het beleid van de ministers afkeurt. De ministers besluiten uiteindelijk gezamenlijk om Stach zeven onmogelijke opdrachten te geven. Als hij erin slaagt deze tot een goed einde te brengen, mag hij de nieuwe koning worden. Je ziet er een link met een verhaal uit de Griekse mythologie, waarin Herakles, in opdracht van koning Eurystheus, twaalf ondoenlijke opdrachten moest voltooien voordat hij de Olympus mocht betreden.

Katoren is eigenlijk een metafoor van onze samenleving. Terlouw heeft het boek begin jaren x9170 geschreven. Centraal staat daarom de problematiek uit die tijd. Hoewel in bijna 40 jaar veel veranderd is, zijn de themax92s die Terlouw heeft aangesneden, in meerdere en mindere mate nog altijd actueel. Dat maakt het boek voor de lezers van nu nog steeds aantrekkelijk. Je wordt aan het denken gezet over jezelf en de omgeving. Het laat je zien dat het goed is om altijd kritisch te blijven. En het laat eveneens zien hoe belangrijk het is om zo nu en dan afstand te nemen van een zaak en de tijd te nemen voor reflectie. Op die manier ontstaan nieuwe perspectieven.

De wijze waarop Jan Terlouw een en ander heeft uitgewerkt en verpakt, spreekt mij enorm aan. Zonder een belerende toon te gebruiken, weet hij een bijzonder onderhoudend verhaal neer te zetten dat vele (verborgen, politieke) boodschappen bevat.

De opdracht die in mijn herinnering het meest is blijven hangen, is de opdracht met de twaalf schuifelende kerken van Uikumene in de hoofdrol. De schuifelende kerken staan symbool voor de vele kerkgemeenschappen die in de loop der tijd zijn ontstaan en allemaal hun eigen weg wilden/willen gaan. Stach zorgt ervoor dat deze twaalf kerken van Uikemene een worden. Dat leek mij wel een mooie gedachte. Nu ik het boek als volwassene herlezen heb, spreekt de opdracht met de tovenaar van Ekilibirixeb, Pandaar, waarin het gaat over opoffering, mij het meeste aan. Ik werd geraakt.

Wanneer ik De koning van Katoren in xe9xe9n woord zou moeten omschrijven, dan kies ik voor: leerzaam.

Geef je een boek aan een kind, dan geef je hem vleugels om te vliegen.

Onder het motto geef ieder kind leesplezier verstrekt de stichting Biblionef wereldwijd boeken aan kinderen in achterstandsgebieden voor wie leesvoer niet dagelijks op het keuzemenu staat. Ze hoopt hiermee x91dat kinderen door zelf te lezen zich ontwikkelen en daarmee hun eigen land.'

Biblionef heeft projecten in:

Centraal-Europa

Midden-Amerika

Zuid-Amerika

Caribische gebied

Afrika

Azixeb

Voor meer informatie over deze stichting en haar inspirerende werk, verwijs ik u graag naar www.biblionef.org

Jip en Janneke spelen de hoofdrollen in verschillende kinderverhalen die Annie M.G. Schmidt (20 mei 1911 – 21 mei 1995) in de vijftiger jaren heeft geschreven. In eerste instantie werden deze verhalen alleen gepubliceerd in Het Parool. Later verschenen de belevenissen van de twee buurkinderen ook in boekvorm. Fiep Westendorp (17 december 1916 – 3 februari 2004) was al die tijd verantwoordelijk voor de illustraties.

De verhaaltjes gaan over – voor ons volwassenen – alledaagse dingen. Voor kleuters, zoals Jip en Janneke, kunnen die gewone gebeurtenissen echter nog heerlijk avontuurlijk zijn. Jip en Janneke ervaren dat thuis een beschermde plek is, ze ontdekken de wereld om zich heen en ze leren van al hun ervaringen, binnen en buiten.

Ik kan mij herinneren dat Jip bij Janneke op theevisite kwam (Jip vindt er niets aan: hij mag niets en hij lust niet eens thee). Ook weet ik dat ze zwemles kregen (Janneke aan de hengel van de badjuffrouw!) en flensjes gingen bakken (Takkie, het hondje van Jip, at het eerste pannenkoekje op). Meer nog dan de verhalen kan ik de tekeningen voor de geest halen. Prachtig hoe Fiep Westendorp dat heeft gedaan!

Ook meer dan 50 jaar na het verschijnen van de eerste verhalen, zijn de twee buurkinderen nog onverminderd populair. En niet alleen in Nederland. De verhalen van het illustere duo zijn in verschillende talen vertaald en uitgebracht in diverse landen. En het is niet bij boeken alleen gebleven:

xb7 Jip en Janneke hebben een eigen website;

xb7 De HEMA heeft een lijn ontwikkeld. Van Jip en Janneke-bubbelsap tot aan Jip en Janneke-laarzen: er is voor ieder wat wils;

xb7 De Nederlandse taal is een uitdrukking rijker geworden: iets in Jip-en-Janneketaal zeggen/schrijven, ofwel je boodschap in begrijpelijke taal overbrengen;

xb7 En vanaf eind 2011 komt er een musical met het tweetal in de hoofdrol. Dat wordt genieten. Voor klein xe9n groot! (http://www.ad.nl/ad/nl/1026/Kunst-literatuur/article/detail/488932/2010/06/08/Jip-en-Janneke-in-het-theater.dhtml).

Wanneer ik de Jip en Janneke-verhalen in xe9xe9n woord zou moeten omschrijven, dan kies ik voor: alledaags.

Ken je Klassieken!

Al op jonge leeftijd werd ik geboeid door de Griekse mythen en heldensagen (bewerkt door Gustav Schwab). Later kwamen daar de Romeinse mythen en sagen bij (bewerkt door Onno Damstxe9). Veel van die verhalen zijn mij tot op de dag van vandaag bijgebleven. Niet in de laatste plaats omdat ze een inspiratiebron vormden voor een persoonlijke zoektocht die ik was begonnen.

Schrijfster Imme Dros (26 september 1936) heeft op geheel eigen wijze het heldendicht van de Romeinse schrijver Vergilius (70 voor Christus) over Aeneas bewerkt voor de jeugd (vanaf 13 jaar) van nu.

Mee met Aeneas vertelt het verhaal van de zanger Arion uit Ilios (de Griekse naam voor het meer bekende Troje). De dood van zijn broer Kadmilos zorgt ervoor dat Arion zanger wordt. Zijn vader wil immers een opvolger. Daarbij neemt hij op de koop toe dat Arion niet zox92n mooie stem heeft als zijn broer of hijzelf. Toch wordt hij een veelgevraagd zanger omdat hij makkelijk feiten onthoudt en geweldige verhalen bedenkt (die weliswaar op waarheid berusten) en zingt, die een groot publiek aanspreken. Hij ontvangt zelfs een uitnodiging om op te treden voor koning Priamos en koningin Hekuba, iets dat zijn vader nog niet heeft mogen doen. Zijn grootvader wel. Na het optreden wordt hij aangesproken door Prinses Kassandra. Zij wil hem de volgende ochtend zien bij het beeld van Ilos, de stichter van de stad, haar overgrootvader. Kassandra laat hem het vluchthuis zien dat Ilos heeft laten bouwen. Arion moet iets voor haar onthouden en wel het volgende: De Grieken zullen de stad Ilios innemen en de stad zal branden. Arion moet als de grote poort door de Trojanen uit de muur wordt gehaald, naar dit huis komen. Kassandra geeft hem een sleutel van het huis. Arion moet de vluchttunnel aanwijzen en meegaan op de vlucht. Aan wie en met wie is dan nog niet duidelijk. Prinses Kassandra staat in de stad echter bekend als een hysterische gek. Zal Arion haar woorden serieus nemen?

Wat ik een heel mooie boodschap in het verhaal vind, is dat je een aanvulling kunt zijn voor de ander. Dat je door ieders talenten op de juiste wijze te benutten, samen grootse dingen kunt bereiken. Ook wordt duidelijk hoe belangrijk het eigenlijk is om je geschiedenis door te geven aan anderen, aan nieuwe generaties. Op die manier lever je bewijs van jouw bestaan. Jij die een schakel was (bent!) in het grote geheel.

De illustraties van Harrie Geelen completeren de vertelling op bijzondere wijze. De titel van het boek had naar mijn gevoel iets meer sprankelend mogen zijn. Wanneer ik Mee met Aeneas in xe9xe9n woord zou moeten omschrijven, dan kies ik voor: heroxefsch.

Er zijn boeken waarvan je het jammer vindt, dat je ze uit hebt. De brief voor de Koning is er zo een voor mij. Dit onderhoudende ridderepos voor kinderen vanaf een jaar of 10 is geschreven door Tonke Dragt (12 november 1930). Zij heeft vele mooie kinderboeken geschreven, zoals De geheimen van het wilde woud (het vervolg op De brief voor de koning), De zevensprong en De torens van februari.

De brief voor de koning gaat over schildknaap Tiuri uit het rijk van Dagonaut, ten oosten van de grote bergen. Het verhaal begint bij de nachtwake in de kapel, in de nacht voorafgaand aan de dag dat Tiuri zijn ridderslag zal ontvangen. De wake is een onderdeel van de laatste proef die de schildknapen moeten doorstaan om tot ridder geslagen te kunnen worden. Opeens wordt er op de deur geklopt en gesmeekt om hulp. Tiuri twijfelt. Hij mag voor niemand opendoen en evenmin spreken. Ook de andere vier schildknapen twijfelen. Maar dan doet Tiuri, tegen de regels in, toch de deur open. Voor hem staat een onbekende, gewonde man. Hij draagt een belangrijke brief bij zich voor de koning van Unauwen. Hij vraagt aan Tiuri of hij de brief wil overhandigen aan de Zwarte Ridder met het Witte Schild. Hij bevindt zich in het bos, in de herberg genaamd Yikarvara. Na enig aarzelen gaat Tiuri op pad. In de herberg ontdekt Tiuri dat de Ridder met het Witte Schild is vertrokken. Maar niet alleen. Hij is opgehaald door een Zwarte Ridder met een Rood Schild. Tiuri vindt de zwaargewonde en stervende Zwarte Ridder met het Witte Schild in het bos. Nu moet Tiuri de buitengewoon belangrijke brief zelf gaan brengen aan de koning van Unauwen. Van de Ridder ontvangt hij een ring die hij kan laten zien als bewijs dat hij in de plaats van de Zwarte Ridder met het Witte Schild komt. Ook mag hij zijn paard Ardanwen hebben. Het rijk van Unauwen ligt ten westen van de grote bergen. De tocht die Tiuri te wachten staat, zal hem leiden naar het Kasteel Mistrinaut, langs de Blauwe Rivier, door de bergen, naar de Regenboogrivier, waar ten westen daarvan de stad Unauwen ligt. Onderweg liggen vertrouwen en wantrouwen, vriend- en vijandschap dichtbij elkaar. Zal Tiuri op tijd de brief aan de Koning van Unauwen kunnen overhandigen?

De brief voor de koning is spannend en soms ontroerend. Het gaat over moed, innerlijke kracht en afscheid nemen (er zal altijd iets (of iemand) zijn die je mist). Wat het verhaal laat zien, is dat mensen anders kunnen zijn dan je in eerste instantie denkt. En dat zij niet alleen maar goede kanten hebben of juist enkel slecht zijn. Het laat zien dat je door een andere, wellicht meer onzekere, weg te kiezen, ook je doel kunt bereiken. Tiuri heeft bewezen door de opdracht van de Zwarte Ridder met het Witte Schild over te nemen, een ridder te zijn, ook zonder ridderslag. Aan de hand van een verhaal van een nar (Tirillo) wordt getoond dat het doel niet het belangrijkste is, maar de weg, de reis er naar toe. Mooie boodschap wel!

Wanneer ik De brief voor de koning in een woord zou moeten omschrijven, dan twijfel ik tussen spannend en een pageturner. Ik kies voor het laatste.

Boeken, en dan met name kinderboeken, hebben iets bijzonders. Ze kunnen zich aan je hechten. En jij aan hen. Toch komt er een onvermijdelijk moment van afscheid. En dan? Vrijwilligers van de Stichting Het Oude Kinderboek (StOK) in Zutphen bieden kinderboeken, geschreven tot 1980, een warm onderkomen aan de Laarstraat 31.

De stichting vindt haar oorsprong in het Groningse Winsum. Kinderboekenschrijfster Toos Saal-Zuurveen en de heer Staats hebben op 11 november 1985 (de dag van het geven en gegeven krijgen!) de Stichting Kinderboek Cultuurbezit opgericht. 20 jaar na dato (2005) is StOK in Zutphen een zelfstandige organisatie geworden.

Uniek is dat StOK boeken uit haar collectie gratis uitleent. De catalogus is opgenomen in de catalogus van de Graafschap Bibliotheken en kan online geraadpleegd worden.

Bent u op zoek naar dat ene speciale boek uit uw jeugd? Grote kans dat u het hier vindt. Daarnaast verzorgt de stichting themalezingen op scholen en woonzorgcentra in de regio en daarbuiten. Tevens geven zij rondleidingen en lezingen voor groepen bij de Stichting  x92t Oude Kinderboek zelf.

Ik ben met StOK in aanraking gekomen door mijn affiniteit met (oude) kinderboeken en deze weblog. Gastvrij ben ik ontvangen, zomaar op een vrijdagmiddag in maart. Ik heb een kijkje mogen nemen in een deel van de collectie en heb gesproken met een van de vrijwilligers. Ik ben onder de indruk van de hoeveelheid boeken. En vooral van de passie waarmee de vrijwilligers zich inzetten voor hun StOKpaardje. Geweldig!

Om te zien wat Stichting Het Oude Kinderboek voor u kan betekenen, verwijs ik u door naar haar website: www.stichtingtoudekinderboek.nl.

Exe9n van de leukste kinderboeken van schrijver Roald Dahl (13 september 1916 x96 23 november 1990) vind ik nog altijd Sjakie en de chocoladefabriek, omdat het verhaal zox92n verbeeldingskracht en humor in zich heeft. Het verhaal is geschikt voor kinderen vanaf een jaar of 7.

Sjakie Stevens woont met zijn ouders en grootouders in een klein huisje aan de rand van een stad. Het is in die stad waar ook de chocoladefabriek van de geniale xe9n vooral wonderlijke Willy Wonka gevestigd is. Sjakie (en niet alleen Sjakie!) zou maar wat graag eens de fabriek van binnen willen bezoeken, maar dat zal helaas niet gaan. Meneer Wonka heeft de fabriek voor publiek gesloten.

Op een dag gebeurt het ongelooflijke. Willy Wonka heeft besloten vijf kinderen de kans te geven om zijn fabriek te bezoeken. Hij heeft vijf gouden wikkels met daarop toegangskaarten laten drukken. Deze zijn verstopt in de verpakkingen van vijf chocoladerepen. Over de hele wereld gaan mensen Willy Wonkax92s chocolade kopen in de hoop een toegangskaart te bemachtigen. De familie Stevens is arm en heeft maar weinig te eten. Geld om chocolade te kopen is er al helemaal niet. Maar op zijn verjaardag krijgt Sjakie een reep Willy Wonka-chocolade. Roomchocolade met een vulling van marsepein. De kans dat Sjakie een wikkel vindt, is natuurlijk kleiner dan klein. Inmiddels hebben ook al twee kinderen een toegangskaart gevonden: Casper, een gulzige jongen en het verwende meisje Veruca Peper. In Sjakiex92s verjaardagsreep zit geen gouden toegangkaart. Op de avond van Sjakiex92s verjaardag wordt bekend gemaakt dat er weer twee wikkels zijn teruggevonden. Het kauwgummeisje Violet Beauderest en de jongen met de vierkante ogen, Joris Teevee, zijn de gelukkigen. Er is nu nog maar xe9xe9n wikkel over. Opa Jakob waagt, tegen beter weten in, een gokje, en laat Sjakie een reep kopen van zijn enige kwartje. Helaas, de gouden wikkel ontbreekt opnieuw.

De tijd verstrijkt en als iedereen de wedstrijd bijna is vergeten, vindt Sjakie op 31 januari een briefje van tien op straat. Hij koopt er twee Wonka-repen voor. In xe9xe9n van de repen zit de laatste gouden toegangskaart! Hij mag een bezoek brengen aan de fabriek. Dolgelukkig rent hij naar huis. Thuis ontdekt zijn moeder dat de rondleiding al de volgende dag is.

Casper, Veruca, Violet, Joris en Sjakie melden zich op 1 februari om 10.00 uur samen met hun begeleiders aan het hek van de fabriek. De grootste dag van hun leven kan beginnen! Wat zij echter niet weten, is dat de rondleiding van Willy Wonka hun leven ingrijpend zal veranderen x85

Het verhaal laat de kracht van een kind zien dat onder moeilijke omstandigheden (armoede) opgroeit. Het laat zien dat negatief gedrag (onbewust) belonen niet zonder gevolgen blijft. En het laat vooral ruimte aan je eigen verbeelding en geloof in wonderen.

Op 23 juli 2005 is een ongepubliceerd hoofdstuk (The secreat ordeal of Miranda Piker), waarin een nieuw personage ten tonele verschijnt, voor het eerst gepubliceerd in de Times Online. Dit hoofdstuk was door Roald Dahl nog vxf3xf3r het uitkomen van de eerste druk in 1964 verwijderd.

De volgende link leidt u naar The secreat ordeal of Miranda Piker:

http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article546539.ece.

wanneer ik Sjakie en de chocoladefabriek in xe9xe9n woord zou moeten omschrijven, dan kies ik voor: heerlijk.

Ontelbare kinderboeken zijn in de loop der tijd geschreven. Slechts een aantal van hen blijft ook na de kindertijd inspireren, ontroeren en/of vermaken. Een boek dat mij bijvoorbeeld altijd is bijgebleven, is Winnie the Pooh van A.A. Milne. Over dat en andere boeken zal het gaan op deze weblog.

Welk kinderboek ben jij nooit vergeten? Laat het mij weten en wie weet wordt jouw boek en leeservaring de volgende keer besproken. Een reactie op de blogs is uiteraard ook altijd welkom.

Als  je je nu aanmeldt voor de nieuwsbrief, maak je kans op een boekenbon. Aanmelden kan door een e-mail te sturen naar: nieuwsbrief.boekbesprekingen@gmail.com

Veel leesplezier!

Ellen Hemmink-Groenewoud 

Kenneth Grahame (8 maart 1859 x96 6 juli 1932) is de schrijver van dit klassieke (voorlees)verhaal uit 1908 met hoofdrollen voor een mol, een rat, een das en een pad. Ze kleden zich menselijk en hun karakters zijn eveneens menselijk te noemen. Naast dieren komen er ook mensen in het verhaal voor. Zij behandelen de dieren echter alsof ze mensen zijn. De verhouding is niet geheel duidelijk.

Het boek begint als Mol bezig is met de grote voorjaarsschoonmaak. Terwijl hij daar mee bezig is, heeft hij er ineens genoeg van. Hij wil de wereld boven zich gaan verkennen. Alles wat hij daar waarneemt, is nieuw voor hem en hij verwondert zich dan ook suf. Vooral over de rivier. Die vindt hij zo mooi. Aan de rivier ontmoet hij Rat, die een eigen boot heeft. Ze sluiten vriendschap. Samen spenderen ze dagen aan de rivier en in de boot.

Maanden later, wanneer het zomer is, gaan Mol en Rat naar Pad. Pad had ook een ooit een boot, maar die heeft hij opgegeven voor zijn nieuwste bevlieging: een compleet ingerichte, gele woonwagen met paard. Pad wil Mol en Rat overtuigen om met hem mee te gaan op reis. Rat ziet het niet zo zitten, maar Mol wel. Ze gaan op pad en na een paar dagen wordt de gele woonwagen aangereden door een auto (dit lijkt een Rolls-Royce Silver Ghost (gebouwd tusen 1907-1925)). De woonwagen is niet meer te gebruiken. Maar Pad heeft al weer een nieuwe hobby (= obsessie) gevonden: motorvoertuigen.

Op een dag wil Mol Das ontmoeten. Hij woont in het wilde woud. Rat raadt het hem af, want Das apprecieert geen bezoek. Hij komt vanzelf wel een keer naar je toe. In de winter gaat Mol het wilde woud in, op zoek naar Das. Hij raakt verdwaald, maar Rat weet hem te vinden. Het is echter gaan sneeuwen en Rat weet de weg naar huis niet meer nu alles wit is om hen heen. Per toeval komen ze aan bij het huis van Das. Hij ontvangt hen, geeft hen eten en droge kleding. Op de terugweg komen Rat en Mol per toeval langs het huis van Mol. Mol ruikt zijn eigen huis! Een gevoel van heimwee overvalt Mol. Sinds zijn ontmoeting met Rat is hij niet meer thuis geweest. Mol laat Rat zijn huis zien. Hij schaamt zich een beetje, maar Rat is enthousiast en neemt de rol van gastheer over.

Wanneer de lente zijn intrede doet, gaan Mol, Rat en Das naar Padx92s huis om Pad tegen zichzelf te beschermen. Er is een grens bereikt. Zijn wilde rijstijl, aanrijdingen en aanvaringen met de politie moeten nu maar eens afgelopen zijn. Ook bezorgt hij de andere dieren met zijn gedrag een slechte naam. Mol, Rat en Das geven hem huisarrest. Om de beurt waken de dieren bij hem. Pad weet te ontsnappen door een leugen. Hij steelt een auto. Hij wordt daarvoor (xe9n voor roekeloos rijden en brutaliteit) door mensen veroordeeld tot 20 jaar gevangenisstraf. In de gevangenis leert hij een meisje (de dochter van de cipier) kennen dat hem helpt ontsnappen. Zal hij de weg naar huis terugvinden? En zal hij van zijn obsessie voor motorvoertuigen afkomen?

Wat het verhaal laat zien, is dat zowel het individu, als de groep belangrijk is. Het een kan niet zonder de ander. Andere wijze lessen zijn onder meer dat je een ander niet kunt helpen als hij zelf niet geholpen wil worden en dat iedereen een plek heeft waar hij helemaal thuishoort. Home sweet home. Waar je ook heengaat, wie je ontmoet, thuis is uiteindelijk de plaats waar alles samenkomt.

Er zijn verschillende edities van De wind in de wilgen verschenen. Exe9n van de eerdere edities (1931) bevatte tekeningen van E.H. Shephard. (Hij is ook verantwoordelijk voor de onvergetelijke illustraties in de Winnie the Pooh-boeken.) Zelf heb ik voor deze bespreking een ingekorte versie van De wind in de wilgen gelezen. Deze editie is aangepast aan het hedendaags taalgebruik (of dat nu een verbetering is, laat ik in het midden) en gecompleteerd met prachtige tekeningen (het lijken wel schilderijtjes!) van Inga Moore. Het boek is geschikt als voorleesboek, maar het kan ook goed zelf gelezen worden door kinderen vanaf een jaar of 10.

Wanneer ik De wind in de wilgen (tekst en tekeningen) in xe9xe9n woord zou moeten omschrijven, dan kies ik voor: fabelachtig.